طور سینا – دانشنامهی اسلامی

اگرچه توضیحی ندادهاند که آنها از کجا به لُرستان کوچ کردهاند و یا کجاییاند اما با تحلیل و بررسی همین خبرهای کوتاه میتوان نتایجی به دست آورد. “اگر بتوانم در نقشه به شما نشان دهم ساده تر است… قبل از سفر، ابتدا بررسی کنید که خانه شما کجای نقشه واقع شده است. «قوم سکا» در ازمنه تاریخی از درون آسیای وسطی یعنی از ترکستان چین تا دریای آرال و خود ایران و از نواحی با فاصلههایی تا رود «دن» (don) و از این رود تا رود عظیم «دانوب» منتشر بودند و آغاز تاریخ آنان را شاید بتوان حدود ۱۷۰۰ پیش ازمیلاد دانست و آنجاست که «تروگوس پومپئیوس (trogus pompeius) مورخ سده اول پیش از میلاد بر اساس شواهد تاریخی سکاها را کهن تریننژاد جهان میداند.

م سکاها از جبال قفقاز عبور کردند و در آذربایجان و شمال ایران به تاخت و تاز و تاراج مشغول شدند، هووخشتره پادشاه ماد که برای فتح آشور پیش میرفت، ناگهان خبر تاخت و تاز سکاها را شنید و دید چارهای ندارد جز اینکه محاصرهی نینوا را ترک کرده به حفظ کشور خود بپردازد. کشور ایران همواره یکی از مناطق بسیار جذاب برای گردشگران بوده و دیدنی های بی شمار آن مقصدی برای سفرهای متنوع.

ارزش علوفه ای مرتع در یک هکتار 75 دلار ومعادل 5/24 در صد است و 5/75 در صد باقیمانده آن به ارزش های زیست محیطی مرتع اختصا ص دارد . ولی اکنون هم بیشتر آن ایلها و طایفههایی که نام و نشانی آنها را تاریخ نگاران در کتاب خود آورده، با همان شیوه و نام و مشخصات پیشین، زندگی میکنند مانند جودکی و بیرانوند، کوشکی، زنگنه، ساکی و سلگی. از میان پژوهشگران چند دهه اخیر مرحوم علی محمد ساکی، حمیدایزدپناه، حمیدرضا دالوند و مراد حسین پاپی همگی به اتفاق نظر ایل ساکی را یکی از قدیمترین و کهنترین اقوام لُرستان ذکر کردهاند و بر این اعتقادند که نام ساکی در نخستین فهرستهای موجود از آن با نام قوم یا قبیلهای مستقل سخن به میان آمده است.

آخرین فعالیت تفتان شامل دو فاز انفجاری بود که حاصل آن ایگنمبریت دامنه جنوبی و توفهای گسترده در دشتهای اطراف آن است. «سکا» نام قومی باستانی است که عنصر آریایی در آن غالب بود. او معتقد بود که آن یکی از جواهر های تاج کوروش بوده است . پهناوری این رشته کوه های در حدود 500 کیلومتر است و سنگین ترین یخچالی است که در خارج از مناطق قطبی قرار گرفته است. بلندترین قله جهان، اورست با ارتفاع ۸٫۸۴۸ متر در این رشته کوه قرار دارد. اگر بتوانید با کوهنوردی خود را به قسمت های بالاتر کوه برسانید به محلی می رسید که به چشمه گل زرد معروف است و با عبور از پیچ و خم هایی به قلعه خواهید رسید.

اورست به دلیل اینکه کوه بسیار سهل العبوری است مشتاقان بسیاری برای صعود دارد؛ اما این روزها انتقاد های بسیاری به کشور نپال شده است، زیرا صدور مجوز بیشتر از حد معمول سبب ایجاد شدن بار ترافیکی در قله اورست برای صعود شده است که این امر یکی از دلایل اصلی مرگ یکی از کوهنوردان بریتانیایی به شمار می آید. با اینکه مسیر جنوبی آسانترین مسیر صعود است، اما قطعا زیباترین آنها نیست. آغاز بحث به ریشه یابی عامیانه رزم آرا برمی گردد که انتشار آن پژهشگران لُرستانی را برآن داشت تا با رد چنین اظهار نظری، سگوندها را بازمانده سکاها بدانند؛ اگر چه تا زمان ما نیز هیچ پژوهشگری نتوانسته است سرگذشت، قلمرو، خاستگاه و مسیر مهاجرت این قوم باستانی را به درستی روشن کند.

آنگونه که دراین منبع تاریخی ذکر میشود،زندگی وفعالیت فرهنگی در بدخشان مستقل بصورت کل در فیض آباد در خانواده های حکمرانان واشراف ومتنفذین متمرکز بود.نفوس اصلی فیض آباد بدون مهاجرین ومسافرین در سده هجدهم به دوازده هزار خانواده میرسید.به عقیده نژادشناسان در آن زمان در هر خانواده بطور اوسط چهار یا پنج نفر شامل بود.بنابرآن نفوس فیض آباد درسده هجدهم به ۴۸ تا ۶۰ هزار نفر میرسید. این ولایت کوهستانی بوده درجه حرارت شبا روزی ماه های تابستان وزمستان تفاوت قابل ملاحظه داشته ووضع بارندگی با اقلیم محل پیوستگی کامل دارد از جانب دیگر زاویه تابش آفتاب از لحاظ موقیعت نشبی ها که تغیر میکند بنابران نشبی های جنوبی آن گرم وخشک و نشبی های شمالی آن سردو مرطوب میباشد.

این قوم در زمان هخامنشیان و پیش از آن در پیرامون ایران میزیستند. ، اسان، سهی، ارکی اگر چه زبان لُری دارند لُر اصلی نیستند و دیگر دیههاء مانرود لُر نیستند، روسائیاند و این طوایف تا شهور سنه خمیس و خمس مایه هرگز سروری علی حده نداشتهاند و مطیع دارالخلافه بوده و در فرمان حکام عراق عجم». چون این قوم در آن موضع بسیارشدند و بعد از آن هرقبیلهای به جهت علفخوار (کذا) روی به موضعی نهادند و بعضی به لقب پدر و بعضی به اسم موضعی که قرار گرفتند نام قبیله بدان مشهور شده، مثل روزبهانی و فضلی و داود عباسی و ایازکی و عبدالملکی و ابوالعباسی که نام پدر موسوماند و سلوزی و جنگرویی و لک و هسته و کوشکی و کارند و سنوبندی و الانی و زخوارکی و براوند و زنگنه و مانکره یی و رازی و سلگی و ساکی و جودکی که به اسامی موضع خود مشهور شدهاند و بعضی از این اقوام مثل قوم ساکی اگر چه زبان لُری دارند اما در اصل لُر نبودهاند.

بر پایه بازماندهای پراکنده این اثر میتوان گفت که سه بخش بوده است که بخش میانی آن حوادث تاریخ ایران از فتح بغداد به دست هولاکو تا روزگار سلطان اولجاتیو را شامل بوده است و افزون بر آن به تاریخهای محلی نیز توجه داشته است. او از جمله مورخان روزگار ایلخانی است که با رشیدالدین فضل الله نیز بر سر نگارش جامع التواریخ برخواسته است و خود را مؤلف آن میداند. در سال ۲۵۶ قمری و ۸۷۰ میلادی یعقوب لیث به شرق خراسان تاخت و با پیروزیهایی که در هندوکش به دست آورد، درهٔ پنجشیر و کانهای نقرهٔ آن به قلمرو او افزوده شد.

حمدالله مستوفی در سال ۷۳۰ هـ ق درباره طوایف لُرستان مینویسد: «در مقدمه ذکر لُران و سبب وقوع اسم لُری بر ایشان یاد کرده شد که در کول مانرود بودهاند. معینی نطنزی در سال ۸۱۶ هـ ق در ذکر طوایف لُرستان آورده: «مورخان در آنچه نام این طایفه به لُر موسوم شده چند وجه گفتهاند: یکی آنکه در ولایت مایرود دیهی است که آنرا کریت خوانند و دربندی دارای که لوک نام دارد و در آن بند موضعی هست که آنرا لُر گویند، چون اصل ایشان از آن موضع انتشار یافته است نام این موضع لقب ایشان شده است.

سکایان با لقب آریا تا مدتها ساختند اما زودتر از دیگر شاخههای آن و به ویژه هند وایرانی این نام را رها کردند و به سکا معروف شدند. به هر حال واژه ساکی را به صورت کلی اطلاق بر قوم سکا و یا به جا مانده از آنها، میتوان پذیرفت. بعضی از محققان، سکاها را جزو طایفه هون و برخی دیگر آنان را ترک یا مغول میدانند اما به طور کلی، بیشتر پژوهشگران در این نکته با هم توافق دارند که سکاها جزء آریاییهای هند و ایرانیاند. دانشمند فقید زنده یاد دکتر عبدالحسین زرین کوب درباره نفوذ سکاها در ایران مینویسد: «طوایف مختلفی بودند و همیشه هم مزاحم آریایهای ایرانی این حدود میشدند.

ما در اینجا با کمک دو تن از کوهنوردانی که تمام عمر خود را وقف کوه اورست کردهاند، آلن آرنت و دکتر اریک جانسون، به سوالاتی که راجع به قلع اورست و فتح آن مطرح میشود پاسخ میدهیم. گزارش این مورخین از جمله معینی جالب توجه است که از میان آن همه قبیله درباره ایل ساکی مینویسد: ساکیها با اینکه لُر نیستند، ولی به زبان لُری تکلم میکنند. «رنه گروسه» معتقد است که به گواهی علم نامشناسی سکاها بهنژاد ایرانی آریایی تعلق داشتند اینان از ایرانیان شمالی بودند که به حالت بیابانگردی در موطن اصلی ایرانیان و استپهای ترکستان روسیه کنونی میزیستهاند.

سکاها از دو شاخه یکجانشین آریایی از نظر نژادی مخلوطتر و در عین حال پرجمعیتتر بودند زیرا توانسته بودند اقوام بومی را تحت انقیاد درآورده، فرهنگ و زبان خود را به آنها تحمیل و سکاییشان میکردند بیجهت نیست که زمانی از غرب سیبری تا مصب دانوب را سکایی نشین میبینیم. اورانسکی (oranski)، زبانشناس بر اساس تجزیه و تحلیل کلمات سکایی (اسکیتی) به این نتیجه رسیده است که در مورد ایرانی بودن زبان آنان جای تردیدی ندارد و در تاریخ اجتماعی ایران در دوران پیش از تاریخ ص ۲۲۵، زبان این قوم را ایرانی و وابسته به زبان اوستا میداند.

شاید اگر این حدس دربارهی ایل ساکی اظهار میشد با توجه به آنچه که در دست داریم معقولتر به نظر میرسید… جاده منتهی به کوه نمک هم دچار فرونشست و چالههای نسبتاً بزرگی شده که در بعضی نقاط از این مسیر، عبور خودروها به دشواری امکان پذیر است و حادثه هر لحظه در کمین تردد کنندگان قرار دارد. اما ظاهراً فاران نامی است که به همه کوههای مکه اطلاق شده است نه فقط کوه نور. رشته کوههای زاگرس در راستای جنوب غرب به شمال شرق (عمود بر روند زاگرس) به سه ناحیه تقسیم می شود که عبارتند از کمربند چین خورده زاگرس در عرض پایین ، زاگرس مرتفع و کمربند موسوم به سنندج – سیرجان .

روند این رشته از روند زاگرس تبعیت می کند. در این مورد که زبان سکایی با زبانهای ایرانی حتی از نظر ساختار دستوری مشاهبت بسیار داشته، تاریخ داستانی ایران هم گواه صادقی بر این مدعاست. از متون کهن دینی و اساطیری و روایتهای تاریخی و ادبی فهمیده میشود، کسانی که در جبال مرکزی بامیان فرهنگ و هنر و تاریخ و تمدن و افسانه و اسطوره ساخته اند، خود را «آریان» و «کیانی» خوانده اند، و در تندیسها و تصویرهای بهجا مانده بهروشنی و قطعی دیده میشود که تمدنهای میترایی و آفتابپرستی رواج بودهاند و سپس آیین زرتشت رایج شد و بعدها آیین بودایی و درنهایت فرهنگ اسلامی آمد.

دیدگاهتان را بنویسید